ՀԱՅ ENG РУС
Մեր մասին
Տնօրեն
Ինստիտուտի գրադարան և հրապարակումներ
Նորություններ
Հայտարարություններ
Արևելագիտությունը Հայաստանում
Երիտասարդ արևելագետ
Գիտական խորհուրդ
Ասպիրանտուրա և մագիստրատուրա
Միջազգային կապեր
Կապ մեզ հետ
Նորություններ
ՀԱՐԳԱՆԳԻ ՏՈՒՐՔ ՊԱՏՄԱԲԱՆ ՀԱՅՐԱՊԵՏ ՄԱՐԳԱՐՅԱՆԻ (1950-2021)
ՀԱՐԳԱՆԳԻ ՏՈՒՐՔ ՊԱՏՄԱԲԱՆ ՀԱՅՐԱՊԵՏ ՄԱՐԳԱՐՅԱՆԻ (1950-2021)
ԳԻՏՆԱԿԱՆԻ ԵՒ ԸՆԿԵՐՈՋ ՀԻՇԱՏԱԿԻՆ


Հայաստանի պատմագրությունը ցավալի կորուստ կրեց: Կյանքից անժամանակ հեռացավ ԵՊՀ «Հայաստանի և հարակից երկրների պատմության» ամբիոնի վարիչ, հայագետ, վրացագետ, միջնադարագետ, պ.գ.դ., պրոֆ․ Հայրապետ Գևորգի Մարգարյանը:

Հայրապետ Մարգարյանը ծնվել է 1950 թ. հոկտեմբերի 10-ին Արարատի մարզի Այգավան գյուղում, և սկզբնական կրթությունը ստացել է այդ բնակավայրի միջնակարգ դպրոցում: 1967 թ. ընդունվել և 1975 թ. ավարտել է ԵՊՀ-ի պատմության ֆակուլտետի hնագիտության, ազգագրության և աղբյուրագիտության ամբիոնը՝ պրոֆեսորներ Աշոտ Աբրահամյանի և Պ. Մուրադյանի ղեկավարությամբ: Համալսարանական կրթության ընթացքում նա ձեռք է բերել միջնադարագետ պատմաբանի և աղբյուրագետի որակավորում: Համալսարանն ավարտելուց հետո, անմիջապես ընդունվել է ՀԽՍՀ ԳԱ Արևելագիտության ինստիտուտի ասպերանտուրա, Շխատասիրությամբ և գիտելիքներով շահելով ակադ․ Գագիկ Սարգսյանի վստահությունը: 1973-1975 թթ. սովորել Թբիլիսիի Ջավախիշվիլիի անվան պետական համալսարանի ասպերանտուրայում. կովկասագետ ակադ. Ակակի Շանիձեի և վրացագետ պրոֆ․ Իվանե Իմնաիշվիլու ղեկավարությամբ, մասնագիտացել է վրացագիտության, Այսրկովկասի պատմության, հին վրացական աղբյուրագիտության ու պատմագրության բնագավառում: Այս համագործակցությունը վրաց գիտական աշխարհի հետ նա կարողացավ շարունակել մինչև իր իմասատլից կյանքի վերջը: 1973-1996 թթ. Հ․ Մարգարյանն աշխատել է ՀՀ ԳԱԱ Արևելագիտության ինստիտուտի «Կովկաս և Բյուզանդիա» (այսօր՝ Քրիստոնյա Արևելք) բաժնում: 1979 թ. պաշտպանել է «Հյուսիսային Հայաստանը և Վրաստանը ԺԲ դարի 20-70-ական թթ.» թեմայով ատենախոսություն, որը 1980 թ. հրապարակվել է մենագրության տեսքով: Հ. Մարգարյանը 1996 թ. պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսություն «Ռազմաքաղաքական տեղաշարժերը Մերձավոր Արևելքում և հայ ավատատիրական ավագանին (ԺԲ դ.ից – ԺԴ դարի առաջին կես)» թեմայով, որը, ցավոք, ցայսօր անտիպ է մնացել: Բարեբախտաբար, այս աշախատության մեջ ընդգրկված բազմաթիվ նյութեր անցած տարիների ընթացքում հրապարակվել են տեղական և արտասահմանյան գիտական մամուլում, հիմք հանդիսանալով գիտական բազմաթիվ նորարարությունների:

Հ. Մարգարյանը 1982 թ. աշխատել է ՀՊ Մանկավարժական Համալսարանում, ԵՊՀ-ում և հանրապետության այլ բուհերում, կենտրոնանալով դասախոսական աշխատանքի վրա, դասավանդել է Հայոց պատմություն, Աղբյուրագիտություն, Կովկասագիտություն, և Միջնադարյան Եվրոպայի պատմություն: Ուսանողներին հասցեագրված մեծատաղանդ պրոֆեսորի խոսքը կենդանի էր և չափազանց ուսուցողական։ Նրա անտիպ դասախոսությունները հայագիտության և կովկասագիտության համար ունեն ուրույն նշանակություն։ 1989 թ. նրան շնորհվել է դոցենտի, իսկ 2003 թ. պրոֆեսորի կոչում: 2003-2007 թթ. եղել է ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետի պրոֆեսոր, իսկ 2007 թ. ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետի Հայաստանի հարակից երկրների պատմության ամբիոնի վարիչն էր: Նա ընդգրկված էր ՀՀ ԳԱԱ Պատմության ինստիտուտում գործող գիտական խորհրդի աստիճաններ շնորհող ԲՕՀ-ի մասնագիտական խորհրդի կազմում: Ղեկավարէլ է մեկ տասնյակից ավելի ատենախոսություն, որոնց հեղինակները մասնագիտացել են կովկասագիտության զանազան խնդիրների շուրջ: Նրա սաներից շատերն այսօր աշխատում են Հայաստանի և Արցախի հանրապետությունների պետական և գիտաուսումնական հաստատություններում։ Դասախոսություններով և զեկուցումներով հանդես է եկել ՀՀ ԳԱԱ-ի, ԵՊՀ-ի, Փարիզի Սորբոնի համալսարանի, Լոս Անջելեսի համալսարանի, Վատիկանի, Վենետիկի, Բուդապեշտի և Արցախի համալսարանների ու գիտական հիմնարկների կազմակերպած բազմաթիվ գիտաժողովներում, իմացությամբ ու սրամտությամբ զարմացնելով ունկնդիրների: Իր խորհրդատվություններով ու դասախոսություններով սատարել է Հայոց եկեղեցու Թբիլիսիում հաստատված թեմին, նյութեր տրամադրելով Վրաստանի ճարտարապետության և պատմության վիճարկելի որոշ խնդիրների վերաբերյալ: Գիտական հոդվածներ է հրապարակել Հայաստանում, Վրաստանում, Իտալիայում, Ռուսաստանում, Ավստրիայում, Հունգարիայում, Լիբանանում և Արցախում հրատարակվող գիտական հանդեսներում: Նրա հետ պատմական հարցեր քննարկելու հնարավորություն են ունեցել ոչ միայն գիտության բնագավառում հայտնի նրա ընկերները, այլև աշխարհի տարբեր երկրների ճանաչված գիտնականներ և համալսարանական պրոֆեսորներ, ինչպիսիք են Ժերար Դեդեյանը, Կլոդ Մութաֆյանը, Վալենտին Կալցոլարին, Իզաբել Օժեն, Բեռնար Ուտիեն, Զազա Ալեքսիձեն և ուրիշներ։ Իր քննարկումներում նա ազնիվ էր, կարողանում էր ստիպել զրուցակցին մխրճվել քննարկվող խնդրի բուն էության մեջ։ Նուրբ հումորն ու մտքի սրությունը նրա վարած զրույցների կարևոր ուղեկիցներից էին։

1990-ական թթ. Հ. Մարգարյանը ակտիվորեն մասնակցել է նորաստեղծ Հայաստանի հանրապետության դպրոցական և բուհական նոր դասագրքերի ստեղծմանը։ Նա «Հայոց պատմություն» 5-րդ և 6-րդ դասարանների գործող դասագրքերի հիմնական հեղինակներից է ակադեմիկոսներ Վլադիմիր Բարխուդարյանի, Բաբկեն Հարությունյանի և իր մտերիմ ընկեր՝ պրոֆ․ Պավել Չոբանյանի հետ: Համահեղինակ է ՀՀ ԳԱԱ Արևելագիտության ինստիտուտի ստեղծած «Հայաստանի հարակից երկրների պատմություն» և ՀՀ ԳԱԱ Պատմության ինստիտուտի ստեղծած «Հայոց պատմություն» ու ԵՊՀ-ի ստեղծած «Հայոց պատմության հիմնահարցեր» բազմահատորյակների, իր ներդրումն ունենալով ակադեմիական հայագիտության և կովկասագիտության զարգացման բնագավառում:

Հայրապետ Մարգարյանը հեղինակն է «Հյուսիսային Հայաստանի և Վրաստանի ԺԲ դարի պատմության մի քանի հարցեր, Երևան 1980» աշխատության, որը նոր դարագլուխ բացեց հայ-վրացական քաղաքական փոխհարաբերությունների հետազոտման բնագավառում: Նրան է պարտական հայագիտությունը և վրացագիտությունը միջնադարյան Այսրկովկասի ԺԲ դարի պատմության բազմաթիվ խրթին խնդիրների վերլուծության և բազմակողմանի քննարկման համար: Հ. Մարգարյանի դեռևս չհրապարակված «Ռազմաքաղաքական տեղաշարժերը Մերձավոր Արևելքում և հայ ավատատիրական ավագանին (ԺԲ դ.ից – ԺԴ դարի առաջին կես)» դոկտորական աշխատանքը նոր մայրուղիներ բացեց Զարգացած ավատիրության դարաշրջանի Առաջավոր Ասիայի պատմության բազմաթիվ խնդիրների հետևողական հետազոտության բնագավառում: Նրա հետաքրքրությունների ոլորտում են եղել միջնադարյան Հայաստանի և Վրաստանի պատմությունն ու պատմագրությունը, էթնո-ազգային ինքնագիտության, եկեղեցական և սոցիալական կյանքի խնդիրները, հիշատակված երկրների ողջ միջնադարյան մատենագրությունն ու վիմագրությունը։

Նրա ձեռքերումներից է « Զաքարյանների ծագման ավանդությունը» (ՊԲՀ, 1992, 1994) հոդվածաշարը, ինչպես նաև գրեթե 30 տարի առաջ գրված «Վաչուտյանների իշխանական տան պատմությունը», Պռոշյանների, Օրբելյանների իշխանական տների պատմությանը վերաբերող հոդվածները: Լեզուների և պատմագրական նյութի նրա նուրբ իմացությունը թույլ է տվել հեղինակին գիտության բնագավառում կատարել բազմաթիվ կռահումներ և սկզբնաղբյուրներով ապացուցել Հայաստանի և Կովկասի պատմության շատ ու շատ բաց խնդիրներ։ Հանգուցյալ մեր ընկերը 50 տարի առաջ ՀՀ ԳԱԱ Արևելագիտության ինստիտուտում հրատարակվող «Кавказ и Византия», միջազգային ճանաչում ստացած պարբերականի հիմնադիրներից էր և խմբագիր Պ․Մուրադյանի հատու բազուկը։ Հայրապետ Մարգարյանը նաև ՀՀ ԳԱԱ Պատմա-բանասիրական հանդեսի լավագույն հեղինակներից էր, որին կարողացել էին բացահայտել երջանկահիշատակ ակադեմիկոսներ Մկրտիչ Ներսիսյանը և Մատենադարանի տնօրեն Լևոն Խաչիկյանը:

Հայրապետ Մարգարյանը վրացերեն լեզվի ուսուցումը Հայաստանում ներդնողներից էր: Նրա և Պավել Չոբանյանի ջանքերով էր, որ 1983 թ. վրացերենից հայերեն թարգմանվեց Ա.Շանիձեի «Հին վրացերենի քերականություն» աշխատությունը, իսկ ԵՊՀ-ի իր իսկ ղեկավարած Հայաստանը և հարակից երկրները ամբիոնի ջանքերով ուսումնական առարկաների թվում հայտնվեց նաև վրացերենը:

Հայրապետ Մարգարյանը մեծ ավանդ ունի նաև հայ և վրաց միջնադարյան սկզբնաղբոյւրների հետազոտության ասպարեզում: Իր բացահայտումներով և վերլուծություններով նոր կյանք է տվել Մովսես Խորենացու, Սեբեոսի, Հովհաննես Դրասխանակերտցու «Հայոց Պատմություն»-ների, Սամուելի և Մխիթար Անեցու «Ժամանակագրությունների» և Քարթլիս Ցխովրեբայի բնագրերի բազմաթիվ դրվագների, նորովի անդրադարձել է միջնադարյան վանական Սահմանքներին և Շուշանիկ վկայաբանությանը։ Նա իր կարողությունները ի ցույց է դրել նաև հայկական միջնադարյան վիմական սկզբնաղբյուրների վերլուծության և հրատարակության բնագավառում: Նրա գրչին են պատկանում հայերեն, վրացերեն, ռուսերեն, ֆրանսերեն և անգլերեն լեզուներով գիտական մամուլում հրապարակված շուրջ 200 հետազոտություններ։ Գիտական գործունեության համար 1986 թ. Հ. Մարգարյանը պարգևատրվել է «Աշխատանքային արիության համար» մեդալով:

Իր աշխատասիրությամբ, նվիրվածությամբ, գիտական ու մակավարժական վաստակով հաղթեց կյանքին, բարի հիշատակ թողնելով իրեն ճանաչողների սրտերում։

Հայրապետ Մարգարյանը Բուն իմաստով քաղաքացի էր, նվիրված իր ծննդավայրին, ընտանիքին, գիտությանը և իր հայրենիքին։ Նա կարող է օրինակ հանդիսանալ սերունդների համար։

Հիշատակն արդարոց օրհնեալ եղիցի։
պ․գ․դ․ Ազատ Բոզոյան

. title=
Copyright © 2008-2021; The Institute of Oriental Studies.All rights reserved.
The website was developed under the sponsorship of Rouben Karapetyan, Ambassador Extraordinary and Plenipotentiary of the Republic of Armenia in the Arab Republic of Egypt.
Designed by G.Pashayan
Coding by G.Petrosyan (CLN)